Een president die zijn eigen ontslag tekent: hoe dan?

Tim: Welkom bij Nieuws door de Tijd.

Ik ben Tim, uit het jaar 2250, en naast me zit Pieter Hendrik van der Linden, een koopman uit Amsterdam, 1850.

Vandaag hebben we een verhaal dat klinkt als een raadsel.

Pieter: Een raadsel, mijnheer Tim?

Ik hoop dat het niet weer over die ijzeren paarden gaat die door de lucht vliegen.

Maar goed, ik luister.

Wat is er gebeurd in uw tijd?

Tim: Nee, geen vliegende paarden.

Het gaat over Hongarije, een land in Europa.

De president daar, Tamas Sulyok, heeft een wet getekend.

En die wet zegt: jij moet weg, nu.

En hij deed het.

Hij ontsloeg zichzelf.

Pieter: Dat klinkt ongerijmd, mijn goede heer.

Een man die zijn eigen ontslag tekent?

In mijn tijd zou zo iemand voor gek verklaard worden.

Waarom zou hij dat doen?

Tim: Goede vraag.

De premier van Hongarije heet nu Magyar.

Hij won de verkiezingen in april.

Hij wil het land veranderen.

De oude premier Orbán had veel macht, en Sulyok was een bondgenoot van Orbán.

Dus Magyar zei: Sulyok moet weg.

Pieter: Hm-hm.

Dus een nieuwe heerser zet de oude vrienden eruit.

Dat is oud nieuws, hoor.

In 1850 gebeurt dat ook: de ene koning jaagt de andere weg.

Maar dat hij zelf zijn handtekening zet... dat is bijzonder.

Tim: Precies!

Het parlement stemde voor een grondwetswijziging.

Dat is een verandering in de belangrijkste wet van het land.

En die wijziging zei: president Sulyok moet aftreden.

Aftreden betekent stoppen met je baan.

Pieter: En hij tekende?

Waarom weigerde hij niet?

In mijn tijd zou een man met eer zeggen: ik ga niet, kom me maar halen!

Tim: Hij zei dat hij geen keus had.

Als hij niet tekende, zou Magyar een afzettingsprocedure beginnen.

Dat is een officieel proces om een leider weg te sturen.

Dan was hij toch weggegaan, maar met meer schande.

Pieter: Dus hij koos het kleinste kwaad.

Dat begrijp ik.

Een koopman doet dat ook: als de markt slecht is, verkoop je met verlies, maar je overleeft.

Maar wat zegt dit over de rechtsstaat, mijnheer Tim?

Tim: Ah, rechtsstaat.

Dat is een mooi woord.

Het betekent dat wetten voor iedereen gelden, ook voor de machtigen.

Sulyok zei: deze wet beschadigt de rechtsstaat, omdat je een ambtsdrager zo makkelijk kunt ontslaan.

Pieter: Ambtsdrager?

Dat is iemand met een belangrijke baan voor de overheid, nietwaar?

Zoals een burgemeester of een rechter?

Tim: Ja, precies!

Een ambtsdrager is iemand die een ambt heeft, een officiële functie.

Sulyok was een ambtsdrager.

En hij waarschuwde: als dit kan, is niemand veilig.

Zelfs Orbán, de oude premier, zei: tirannie is nu werkelijkheid.

Pieter: Tirannie.

Dat is als één man alles beslist zonder regels, als een tiran.

In mijn tijd kennen we dat ook.

Maar hier lijkt het alsof de wet juist wordt gebruikt om tirannie te stoppen.

Verwarrend.

Tim: Ja, dat is het hem juist.

Magyar zegt: we herstellen de macht van het volk.

Maar Sulyok zegt: jij gebruikt de wet om je vijanden weg te jagen.

Wie heeft gelijk?

In 2250 zien we dit vaker: de grens tussen recht en wraak is dun.

Pieter: En nu?

Wat gebeurt er met het land?

Er is toch een nieuwe president nodig?

In Amsterdam hebben we ook een burgemeester, maar die wordt niet zomaar ontslagen door een wet.

Tim: Er is nu een interim-president, een tijdelijke.

Dat is de voorzitter van het parlement.

Binnenkort kiezen ze een nieuwe.

Maar er komt ook een hele nieuwe grondwet.

Dat is een groot project.

Pieter: Een nieuwe grondwet?

Alsof je een nieuw handelsverdrag maakt voor de hele stad.

Dat duurt jaren!

En wat doet die wet nog meer, behalve de president wegsturen?

Tim: Goed opgemerkt.

De wet zegt ook dat parlementsleden maximaal twaalf jaar mogen zitten.

En rechters van het hoogste gerechtshof moeten met pensioen op hun 70e.

Dat betekent dat een oude vriend van Orbán nu weg moet.

Tim: In 2250 vinden we dat ook lastig.

Aan de ene kant: nieuwe leiders mogen veranderen.

Aan de andere kant: je moet niet wraak nemen.

Het is een balans.

En jij, luisteraar, wat denk jij?

Is het goed om zo snel te veranderen?

Pieter: Ja, luisteraar, denk er eens over na.

In mijn tijd veranderden dingen langzaam.

Een koning regeerde tot zijn dood.

Maar hier... een president tekent zijn eigen einde.

Dat is snel.

Tim: En nu een klein leerpunt.

In het nieuws hoor je vaak 'zichzelf' met een werkwoord.

Bijvoorbeeld: 'hij ontsloeg zichzelf'.

Of: 'hij dwong zichzelf'.

Zichzelf betekent: de persoon doet het bij zichzelf.

Pieter: Een goed voorbeeld, mijnheer Tim.

Ik zeg: 'Een koopman verkoopt zichzelf niet, tenzij hij failliet is.' Maar een betere zin is: 'De president dwong zichzelf om de wet te tekenen.' Ziet u het verschil?

Tim: Ja!

Eenvoudig: 'Hij zag zichzelf in de spiegel.' Beter: 'Hij beschermde zichzelf met een leugen.' In het nieuws vandaag: 'Hij tekende zijn eigen ontslag.' Dat is ook een vorm van zichzelf.

Pieter: Luisteraar, onthoud dit: 'zichzelf' gebruik je als iemand iets doet dat op hemzelf terugkomt.

Oefen maar: 'Ik leer mezelf Nederlands.' Of: 'Hij gaf zichzelf een cadeau.' Het is een klein woord, maar krachtig.

Tim: Precies.

En nu verder met het verhaal.

Want er is meer: Orbán, de oude premier, reageerde fel.

Hij zei: 'Als dit de president kan overkomen, is morgen niemand meer veilig.' Klinkt dat niet als een waarschuwing?

Pieter: Het klinkt als een man die zijn macht verliest en bang is.

In 1850 zeggen ze dan: 'De vos klaagt over de val, terwijl hij zelf de kippen stal.' Maar wat denkt u, Tim?

Is Orbán een tiran of een slachtoffer?

Tim: Dat is de vraag.

In 2250 weten we dat macht soms blind maakt.

Maar we moeten verder.

Het gesprek gaat straks over wat dit betekent voor de toekomst van Hongarije.

Blijf luisteren, want we zijn nog maar halverwege.

Tim: Pieter, ik vind het interessant dat Orbán nu roept dat niemand meer veilig is.

Maar in het nieuws staat ook dat de nieuwe premier, Magyar, zegt dat hij de macht aan banden legt.

Wie heeft er gelijk?

Pieter: Mijn goede heer, dat is een kwestie van perspectief.

In Amsterdam zeggen we: 'Een handelaar die de markt verliest, schreeuwt om diefstal.' Maar Magyar heeft de steun van het volk, nietwaar?

Dat telt.

Tim: Ja, hij won de verkiezingen met grote cijfers.

En hij wil het land bevrijden van de invloed van Orbán.

Maar kijk naar wat er nu gebeurt: de president moest zelf zijn ontslag tekenen.

Dat is een bijzondere wet.

Pieter: Een wet die specifiek één man ontslaat?

Hm-hm, dat is vreemd.

In mijn tijd maken we wetten voor iedereen, niet voor een persoon.

Maar ik begrijp het: ze willen een einde maken aan een oud regime.

Tim: Precies, het heet een grondwetswijziging.

Dat is een verandering van de basisregels van het land.

En het parlement stemde ervoor.

Sulyok, de president, had geen keus.

Hij was een rechter, maar nu staat hij op straat.

Pieter: Een rechter die president werd.

Dat herinnert mij aan onze eigen rechters in de rechtbank.

Maar als hij nu op straat staat, wat gebeurt er dan met hem?

Heeft hij nog een functie?

Tim: Nee, hij is nu gewoon burger.

Het parlement kiest snel een nieuwe president.

En er is ook een nieuwe regel: parlementsleden mogen maximaal twaalf jaar zitten.

Dat is een maximum zittingstermijn.

Ken je dat woord, Pieter?

Pieter: Zittingstermijn?

Dat is de tijd dat iemand in een functie zit.

In de gilden hadden we ook termijnen.

Een meester-gilde kon niet eeuwig blijven.

Maar twaalf jaar is lang.

In 1850 is een burgemeester soms twintig jaar aan de macht.

Tim: Ja, en nu ook: rechters van het Constitutioneel Hof moeten met 70 jaar met pensioen.

Dat betekent dat de voorzitter, een vriend van Orbán, moet stoppen.

Dat is een grote verandering.

Wat vind je daarvan?

Pieter: Dat is wijs.

Een rechter die te oud wordt, verliest scherpte.

Maar ik vraag me af: is dit eerlijk?

De wet verandert terwijl iemand al in functie is.

In de kerk zeggen we: 'Een belofte is een belofte, ook al verandert de priester.'

Tim: Goed punt.

Maar Magyar zegt dat dit nodig is om de rechtsstaat te herstellen.

Rechtsstaat betekent dat de wet voor iedereen geldt, ook voor de machtige mensen.

Orbán had de wet gebruikt om zichzelf te beschermen.

Pieter: Ah, rechtsstaat.

Dat is een mooi woord.

In 1850 hebben we dat ook, maar soms vergeten we het.

Een koopman die de regels breekt, moet gestraft worden.

Maar wie straft de koning?

Dat is de vraag.

Tim: En nu straft het parlement de president.

Maar Orbán zegt dat het tirannie is.

Tirannie betekent dat één persoon alle macht heeft en anderen onderdrukt.

Denk jij dat Orbán een tiran is, Pieter?

Pieter: Ik ken hem niet, mijnheer Tim.

Maar als een man roept dat hij de enige is die het land kan redden, dan ruik ik bedrog.

In de haven zeggen we: 'Een schip met één kapitein vaart snel, maar een schip met een tiran zinkt.'

Tim: Haha, mooi gezegd.

En nu hebben we een nieuw leerpunt voor de luisteraar.

We hadden het over 'zichzelf'.

Maar er is nog een woord: 'aftreden'.

Dat betekent dat iemand zijn functie vrijwillig of gedwongen verlaat.

Pieter: Juist.

Een simpele zin: 'De president trad af.' Maar een betere zin is: 'De president moest aftreden na druk van het parlement.' Ziet u het verschil?

Het eerste is kort, het tweede geeft meer informatie.

Tim: En nog een voorbeeld: 'Hij weigerde af te treden.' Dat is eenvoudig.

Maar beter: 'Hij weigerde af te treden, ondanks de oproep van de premier.' Zo leer je meer nuances.

Oefen maar met het nieuws van vandaag.

Pieter: Luisteraar, onthoud: 'aftreden' is een sterk werkwoord.

Het gaat over verantwoordelijkheid nemen.

In 1850 zeggen we: 'Een man die aftreedt, toont karakter.' Maar in dit geval was het niet vrijwillig, denk ik.

Tim: Nee, Sulyok had geen keus.

En nu gaat het verhaal verder.

Het parlement kiest een nieuwe president.

En er komt een nieuwe grondwet.

Dat is een hele nieuwe basis voor het land.

Wat denk jij dat er gebeurt?

Pieter: Ik hoop dat het land rust vindt.

Verandering is goed, maar te snel kan chaos geven.

In 1850 hebben we revoluties gezien.

Mensen willen vrijheid, maar ook orde.

Magyar moet nu bewijzen dat hij het volk dient, niet zichzelf.

Tim: Ja, en dat is de kern.

Macht moet dienen, niet heersen.

In 2250 weten we dat systemen alleen werken als ze eerlijk zijn.

En jij, luisteraar, wat vind jij?

Is dit een goede stap voor Hongarije of een gevaarlijk spel?

Pieter: Dat is een goede vraag.

Maar we hebben nog iets belangrijks: de nieuwe wet zegt ook dat pensioenleeftijd voor rechters 70 is.

Dat is een maximum.

Maximum betekent het hoogste.

Dus een rechter kan niet ouder dan 70 werken.

Tim: En dat dwingt de oude voorzitter van het Hof om te stoppen.

Dat is een politieke zet.

Maar het is ook een manier om het systeem te vernieuwen.

Pieter, wat vind jij van het woord 'amendement'?

Dat staat in het nieuws.

Pieter: Amendement is een verandering van een wet.

In de Staten-Generaal gebruiken we dat ook.

Een simpele zin: 'Het amendement werd aangenomen.' Beter: 'Het omstreden amendement dwong de president tot aftreden.' Zie je hoe het werkt?

Tim: Perfect.

En nu, luisteraar, we hebben veel besproken.

Het nieuws uit Hongarije laat zien hoe macht kan verschuiven.

Het is een les voor ons allemaal.

Blijf nieuwsgierig en praat mee op nieuwsdoordetijd.com.

Daar kunnen we verder praten.

Pieter: Ja, mijn goede vrienden.

Vergeet niet: 'zichzelf' en 'aftreden' zijn kleine woorden met grote betekenis.

Oefen ze in uw eigen zinnen.

En denk na over wat u zou doen als u de president was.

Tot de volgende keer!