AI aan de lijn? Vanaf nu moet Eva zich voorstellen

Tim: Hoi, jij daar!

Ja, jij die net je oordopjes in doet.

Vandaag gaan we het hebben over iets wat jij misschien al hebt meegemaakt: je belt een bedrijf en er is een vriendelijke stem aan de lijn.

Maar is het wel een mens?

Pieter: Een vriendelijke stem die geen mens is?

In mijn tijd hadden we geen telefoons, maar we hadden wel klerken die brieven schreven.

Die waren soms vriendelijk, maar meestal niet.

Zeg, Tim, wat is er nu aan de hand?

Tim: Goede vraag, Pieter.

Het gaat over kunstmatige intelligentie, oftewel AI.

Dat zijn computers die kunnen praten, foto's maken en zelfs bellen.

En vanaf vandaag is er een nieuwe Europese wet die zegt: AI moet zich direct bekendmaken.

Geen stiekem gedoe meer.

Pieter: Dus een machine die zich als mens voordoet?

Dat is bedrog!

In mijn tijd hadden we ook wel mensen die zich belangrijker voordeden dan ze waren.

Maar een machine die liegt, dat is nieuw.

Hoe weet je dan of je met een mens of met een ding praat?

Tim: Precies daarom is die wet er.

Stel je voor: je belt een tandartspraktijk en je krijgt een vriendelijke assistente die alles kan regelen.

Maar het is geen mens.

De wet zegt nu: die assistente moet meteen zeggen: 'Hallo, ik ben Eva, een AI-assistent.'

Pieter: Eva?

Dat is een mooie naam voor een machine.

Maar waarom zou een tandarts zoiets gebruiken?

In mijn tijd ging je naar de markt, je praatte met de koopman en je wist wie je voor je had.

Vertrouwen was belangrijk.

Tim: Ja, maar in 2026 hebben tandartsen een probleem: er zijn te weinig mensen om de telefoon op te nemen.

Dat noemen we een personeelstekort.

Dus gebruiken ze AI om te helpen.

Die Eva kan de hele dag bellen aannemen, zonder pauze, zonder vakantie.

Pieter: Zonder vakantie?

Dat klinkt als een slaaf, maar dan van metaal.

In mijn tijd hadden we gilden die regels maakten voor eerlijke handel.

Nu maakt Europa regels voor eerlijke machines.

Dat is eigenlijk wel logisch.

Tim: Ja, en die regels heten de AI-verordening.

Twee jaar geleden ingegaan, en nu komt er een stuk bij over transparantie.

Dat betekent: duidelijkheid.

Je moet weten of je met een AI praat, of dat je naar een AI-gemaakt filmpje kijkt.

Pieter: Transparantie!

Mooi woord.

In mijn tijd hadden we glazen ramen, maar niet veel transparantie in de handel.

Kooplieden verborgen soms hun winst.

Maar nu moeten machines eerlijk zijn?

Dat is vooruitgang, denk ik.

Tim: Zeker, Pieter.

En het geldt niet alleen voor telefoonassistenten.

Ook als je een foto of een filmpje ziet dat door AI is gemaakt, moet dat duidelijk zijn.

Zelfs reclames op tv.

Stel je voor: je ziet een commercial met een stem, maar die stem is niet echt.

Pieter: Dat klinkt als een toneelstuk waar de acteurs niet bestaan.

In mijn tijd hadden we poppenkasten, maar je wist dat het poppen waren.

Nu moet je een bordje zien: 'Dit is een pop'.

Dat is goed, maar het went wel.

Tim: Ja, wennen is het juiste woord.

En dat horen we ook bij een tandartspraktijk in Rotterdam.

Ze gebruiken al sinds vorig jaar zo'n AI-assistente, Eva.

Eerst waren sommige mensen verbaasd, maar nu zijn ze blij dat ze snel geholpen worden.

Pieter: Maar wat zegt die Eva dan precies?

Zegt ze altijd: 'Ik ben een AI'?

Of kan ze zich ook voordoen als een echte assistente?

Dat lijkt me gevaarlijk.

Mensen willen toch een echt gesprek, met echte gevoelens?

Tim: Goeie vraag.

De wet zegt nu: bij de start van het gesprek moet duidelijk zijn dat je met een AI praat.

Dus Eva zegt meteen: 'Hallo, ik ben Eva, een virtuele assistent.' En als je liever met een mens praat, dan kun je doorverbonden worden.

Pieter: Doorverbonden?

Dat is weer zo'n modern woord.

In mijn tijd zeiden we: 'U kunt naar de klerk gaan.' Maar goed, ik snap het.

Het is een extra stap, een horde, om een echt mens te spreken.

Vroeger was dat de norm.

Tim: Ja, en die horde is precies wat sommige mensen vervelend vinden.

Eerst moet je langs een chatbot, dan stuur je een mail, en nu ook nog een AI-telefonist.

Maar de maker van Eva zegt: vroeger moesten mensen wachten in de wachtrij, nu wordt de telefoon direct opgenomen.

Pieter: Wachtrij!

Dat ken ik.

In mijn tijd stonden mensen in de rij voor brood.

Dat was niet leuk.

Maar een machine die direct antwoordt, dat klinkt wel efficiënt.

Toch vraag ik me af: kan zo'n Eva ook gezellig praten?

Mijn vrouw zegt altijd dat ik te formeel ben.

Tim: Haha, ja, de maker zei deels voor de grap: 'Een AI-assistent kan ook gezellig zijn.' Maar het belangrijkste is dat je niet in de maling genomen wordt.

Dat betekent: niet voor de gek gehouden.

Die nieuwe wet zorgt daar precies voor.

Pieter: In de maling genomen!

Dat is een mooie uitdrukking.

In mijn tijd zeiden we: 'Iemand om de tuin leiden.' Betekent hetzelfde.

Dus met deze wet wordt het moeilijker om iemand om de tuin te leiden.

Dat is goed voor het vertrouwen.

Tim: Precies.

En nu het leerpunt van vandaag.

We zeiden: 'Vanaf vandaag moet duidelijk zijn.' Dat is een handig patroon: 'vanaf vandaag' plus de tegenwoordige tijd.

Eerst was het anders, maar nu is het zo.

Pieter: Een voorbeeld?

In mijn tijd zeiden we: 'Vanaf vandaag is de markt open.' Maar dat is niet zo indrukwekkend.

Kun je een beter voorbeeld geven, Tim?

Tim: Zeker.

Simpel: 'Vanaf vandaag werkt Eva.' Beter: 'Vanaf vandaag moet Eva zich direct bekendmaken.' Zie je het verschil?

Het tweede is preciezer en gebruikt een verplichting.

Dat is nuttig voor jou als je over regels praat.

Pieter: Dus 'vanaf vandaag' is een soort startpunt.

En dan gebruik je de tegenwoordige tijd om te zeggen wat er nu gebeurt.

Dat is duidelijk.

Maar zeg, Tim, wat gebeurt er met de oude AI-systemen?

Moeten die ook meteen veranderen?

Tim: Goeie vraag.

Bestaande systemen krijgen tot 2 december de tijd om zich aan te passen.

Nieuwe AI-toepassingen moeten vanaf volgende maand direct voldoen.

Dus er is een overgangsperiode.

Net als toen jullie overgingen van postkoets naar trein.

Pieter: Ja, dat was ook wennen.

Eerst was de postkoets normaal, toen kwam de trein.

Mensen zeiden: 'Dat zal nooit werken.' Maar nu kunnen we niet meer zonder.

Ik denk dat AI ook zo is.

Het is er, dus we moeten ermee leren leven.

Tim: En dat is precies waar we het over willen hebben.

Jij, luisteraar, wat vind jij?

Is het goed dat AI zich moet voorstellen, of vind je het niet nodig?

Laat het ons weten op nieuwsdoordetijd.com.

Maar nu eerst: Pieter, wat denk jij dat Eva tegen een ongeduldige patiënt zegt?

Pieter: Hm, ik stel me voor dat Eva zegt: 'Goedemorgen, u spreekt met Eva, de digitale assistente van Fraai Tandartsen.

Hoe kan ik u helpen?' Dat is eerlijk en beleefd.

Maar een ongeduldige patiënt wil misschien direct een mens spreken.

Tim: Precies, en dat mag ook.

De wet zegt dat er altijd een doorverbindnummer moet zijn.

Dus zelfs met AI blijft er een menselijke optie.

Dat is eigenlijk best geruststellend, toch?

Je kunt altijd ontsnappen aan de machine.

Pieter: Ontsnappen aan de machine?

In mijn tijd hadden we machines die stoom gebruikten, maar die praatten niet terug.

Nu heb je machines die beleefd vragen hoe je dag is.

Dat vind ik toch wonderlijk.

Maar ook een beetje angstig.

Tim: Angstig?

Waarom?

Het is toch handig dat Eva 24 uur per dag beschikbaar is?

Geen wachtrij, geen voicemail.

Je belt, en meteen heb je antwoord.

Dat is efficiëntie, Pieter.

Efficiëntie is het toverwoord van de toekomst.

Pieter: Efficiëntie, hm.

Maar wat is er gebeurd met gezelligheid?

Een menselijke stem die zegt: 'Het spijt me, maar uw afspraak is verplaatst.' Dat klinkt toch warmer dan een robot die hetzelfde zegt?

Mijn goede heer, ik mis het persoonlijke.

Tim: En dat is precies waar de wet over gaat.

Het is niet alleen efficiëntie, maar ook eerlijkheid.

Je moet weten met wie je praat.

Stel je voor dat je denkt dat je met een vriend praat, maar het is een chatbot.

Dat zou verwarrend zijn.

Pieter: Verwarrend is het juiste woord.

In mijn tijd hadden we ook misleiding.

Een koopman die deed alsof hij rijker was dan hij was, om een betere prijs te krijgen.

Maar dat was een menselijke fout.

Nu kan een machine dat perfect doen, zonder geweten.

Tim: Maar dat is nu juist de reden voor de regels.

De EU wil dat AI-systemen transparant zijn.

Dat betekent: duidelijk.

Je moet weten dat je met AI praat, niet met een mens.

Het is een kwestie van vertrouwen, en vertrouwen is belangrijk in elke tijd.

Pieter: Vertrouwen, ja.

In de handel was vertrouwen alles.

Zonder vertrouwen geen zaken.

Maar hoe weet je of een AI-systeem te vertrouwen is?

De wet zegt dat het zich moet voorstellen, maar dat zegt nog niets over de kwaliteit van het antwoord.

Tim: Goed punt.

Maar de wet is een eerste stap.

Het is net als met een nieuwe medewerker in een winkel.

Je moet eerst weten wie het is, voordat je hem vertrouwt.

En als hij zich netjes voorstelt, is dat al een goed teken.

Pieter: Een goed teken, hm.

Maar wat als de AI zich voorstelt en dan toch fouten maakt?

In mijn tijd had je ook klerken die zich netjes voorstelden, maar dan de boeken verkeerd bijhielden.

Een mens kan zich verbeteren, maar kan een machine dat ook?

Tim: Dat is een interessante vraag.

AI kan leren van fouten, maar het heeft geen gevoel zoals jij of ik.

Het is een hulpmiddel, geen persoon.

En daarom is het belangrijk dat de mens de controle houdt.

De wet zorgt ervoor dat bedrijven verantwoordelijk blijven.

Pieter: Verantwoordelijkheid, dat is een woord dat ik ken.

In mijn tijd hadden we gilden die regels stelden voor hun leden.

Als een bakker slecht brood verkocht, werd hij gestraft.

Nu doet de overheid dat voor AI.

Ik vind dat een goede zaak.

Tim: En die overheid, de EU, heeft dus een wet gemaakt: de AI-verordening.

Die wet is twee jaar geleden ingegaan en wordt stap voor stap ingevoerd.

Vandaag is een nieuwe stap: AI moet zich direct bekendmaken.

Dat is het nieuws van vandaag.

Pieter: Dus als ik nu een tandarts bel en Eva krijg, dan moet ze zeggen dat ze AI is.

Maar wat als ik een filmpje bekijk dat door AI is gemaakt?

Moet ik dat ook weten?

Het artikel zei dat foto's en video's ook moeten worden gemarkeerd.

Tim: Ja, dat klopt.

Alles wat met AI is gemaakt, moet duidelijk zijn.

Zoals een stempel op een brief.

In jouw tijd had je postzegels, nu hebben we AI-markeringen.

Het is een manier om te weten waar je mee te maken hebt.

Pieter: Een stempel, hm.

Maar niet alles hoeft een stempel te hebben, toch?

Het artikel zei dat de stem van Aldi geen markering nodig heeft, omdat het script door een mens is geschreven.

Dus alleen de stem is door AI uitgesproken.

Dat is verwarrend.

Tim: Ja, het is een grijs gebied.

De wet zegt dat het gaat om 'interactie met een AI-systeem'.

Als een mens het script schrijft en AI alleen voorleest, is dat geen echte interactie.

Maar als AI zelf foto's maakt, dan wel.

Het is een kwestie van interpretatie.

Pieter: Interpretatie, dat is ook een woord uit mijn tijd.

Rechters moesten vaak beslissen wat de wet precies betekende.

Nu moeten bedrijven en toezichthouders dat doen voor AI.

Het zal niet makkelijk zijn, maar het is nodig.

Tim: En jij, luisteraar, jij kunt dit ook tegenkomen.

Misschien bel je straks een bedrijf en hoor je een vriendelijke stem.

Vraag jezelf af: is dit een mens of een machine?

En nu, dankzij de wet, krijg je altijd een eerlijk antwoord.

Pieter: Een eerlijk antwoord, dat is goed.

Maar ik vraag me af: wat vindt de tandarts ervan?

Hij zei dat hij eerst bedenkingen had, maar geen keuze vanwege personeelstekort.

Dat begrijp ik.

In mijn tijd hadden we ook tekorten aan goede arbeiders.

Tim: Ja, en nu heeft hij Eva.

En Eva werkt dag en nacht, zonder vakantie.

Dat is een groot voordeel.

Maar sommige patiënten vinden het jammer dat ze geen persoon meer spreken.

Het is een ruil: gemak tegenover gezelligheid.

Pieter: Gemak tegenover gezelligheid, dat is een mooie samenvatting.

Maar ik denk dat er plaats is voor beide.

Je kunt Eva gebruiken voor simpele dingen, zoals een afspraak maken.

Maar voor moeilijke gesprekken wil je toch een mens.

Tim: En dat is precies wat de wet mogelijk maakt.

Je kunt altijd doorverbonden worden met een mens.

Het is niet of-of, maar en-en.

En dat is goed nieuws voor iedereen, of je nu van technologie houdt of niet.

Pieter: Dan ben ik gerustgesteld.

Het is net als met de trein: eerst was het eng, maar nu kunnen we niet meer zonder.

Ik denk dat AI ook zo zal zijn.

We moeten er gewoon aan wennen, stap voor stap.

Tim: En dat 'stap voor stap' is precies hoe de wet werkt.

Elke paar maanden komt er een nieuwe regel bij.

Vandaag is het transparantie, morgen misschien iets anders.

Het is een proces, net als het leren van een taal.

Pieter: Een taal leren, dat is een goede vergelijking.

Je begint met simpele woorden en later maak je zinnen.

Zo is het ook met AI.

We leren het kennen, en we leren ermee omgaan.

En jij, luisteraar, jij leert ook Nederlands met ons.

Tim: En dat is het mooie van deze podcast.

We praten over nieuws, maar we leren ook samen.

Vandaag hebben we geleerd over 'transparantie' en 'verplichting'.

En jij kunt dat morgen gebruiken als je over AI praat.

Pieter: Dus, mijn goede vriend, laten we afsluiten met een gedachte: AI is als een nieuwe collega.

Je moet hem leren kennen, maar je kunt hem niet volledig vertrouwen.

En dat is oké, zolang je maar weet wie je voor je hebt.

Tim: Mooi gezegd, Pieter.

En jij, luisteraar, wat denk jij?

Is het goed dat AI zich moet voorstellen?

Of vind je het onnodig?

Deel je mening op nieuwsdoordetijd.com.

We horen graag van je.

Tot de volgende keer!