Verdieping: 14 oktober

Vriestemperaturen van min 20 graden op een of andere onherbergsamosie aan.

Ja, of over gigantische, dreigende, wereldweide conflicten.

Precies. En het wil je dan al die donkere, zware feite tot je neemt.

Wat is dan je alle eerste instinctieve reactie?

Ja, vaak iets heel klein, toch?

Ja, je kijkt gewoon naar de mock in je hand, je zucht even en je denkt van,

zal ik nog een schetje melk bij doen?

Het is de ultieme paradox van de moderne mensen.

Echte?

De wereld om ons heen staat, spreekwoordelijk in brand of bevrieste dit geval.

En wij richten onze blikken heel kan op de temperatuur van onze warme drank.

Ja, dat instinkt dus.

Fokus op de melk in je koffie te wel de maakgroveelde raast.

Dat is echt de kern van ons analyse vandaag, dus welkom.

Fijn om hier in te duiken.

Ja, we gaan vandaag kijken naar twee bronnen die op het eerst gezicht echt bijna bedriegelijk

simpel zijn.

Ja, ze lijken niet direct diep gaan.

Nee, het gaat om twee transcripties van Nederlandse nieuws dialogen.

Op A1-niveau.

Zeg voor beginners.

Exact, voor de luisteraar die dat niet kent.

A1 is het taal niveau voor absoluut de beginners, dus met heel basale zinnen en een beperkte

woordenschad.

Korte woorden en een hele alledagse setting.

Het is helemaal ondaan van complexe grammaticale constructies of academisch jargon zeg maar.

Ja, dat doet iets speciaals.

Ja, het dwingt die personages in de dialogen om echt heel direct en basaal te reageren op de

informatie die ze krijgen.

En daar scheld dus echt een goudmijn.

Omdat het taal zo uitgekleed is, legt het een ongelooflijk diep-univerzil menselijk patroon

bloot.

We gaan in deze session onderzoeken hoe wij als mensen ons zelf psychologisch beschermen tegen

van die overweldigende wereld gebeurt in iessen.

En dat doen we door gewoon de veilige grenzen van onze eigen comfort zone op te zoeken.

En we zoeken echt die cocoon op.

Zeker.

De bronnen geven ons enerzijds een verslag over een vrachtschip uit Corea, dat er echt een

eisige route trotseert en anderzijds een gesprek op een parkbankje over hele zwaren

geopolitieke waarschuwingen uit Engeland.

Ja en de onderliggende architectuur in beide situaties is eigenlijk de psychologische afstand die

we creëren.

De muur die we optrekken.

Ja, de manier waarop ons brein een keihardig grenstrekt tussen die onvoorspellbare gevaarlijke

buitenwereld aan de ene kant en onze volstrekt gecontroleerde veilige binnenwereld aan de andere kant.

Nou laten we die grens dan meteen eens naden bekijken bij dat eerste scenario.

De setting is een hele gewone woonkamer.

Lekker binnen?

Ja, lekker binnen.

En drie mensen zitten daar.

Rick, Peter en Lisa.

Ze kijken naar een filmpje van een enorm coreaanschip en dat schipvaart dus twaars door het

eis bij temperaturen van min 20 graden.

Echt om voorstelbaar koud.

Ja, en de reden voor die barretocht is eigenlijk puurprogrammatisch.

Het schip vervoert essentiele goederen, dingen zoals eten en kleding en de route door dat

verradelijke eis is gewoon een flinkste korter.

Ze klassieke afweging van risico versus efficiëntie in de wereldwijde logistiek.

Ja.

De bemanning neemt een soort gecalculiert risico met extremen natuurkrachten en dat doen ze

om tijd en brandstof te besparen.

Het heeft eigenlijk de sfeer van zo'n riscante sluiproete in een video game.

Oh ja, zo'n shortcut.

Ja, je weet dat je op de eispaan elk moment de controle over het stuur kunt verliezen en de afgrond

in kunt glijden.

Maar ja, je neemt die route toch om te kunnen winnen.

Precies.

Maar goed, wel observeren dus die meedoogloze omstandigheden op dat schip.

En wat de tekst dan zo fascinerend maakt, is de respons van die drie mensen op de bank.

Ja, dat contrast.

Ja, ze zien beelden van mannen die is woegen in die friskouw en hoe regeert Lisa daarop?

Ze zegt letterlijk, brrrr, ik heb een decunodige, ik heb het al koud.

Alleen al door de naam te kijken.

Ja, alleen door de naam te kijken.

Trek ze meteen en denk beelden gemuil.

Ja, wat we daar zien is een omiddelijke terugtrekking in het eigen fysieke comfort.

Het contrast in de bron is echt haar scherp.

Hoe bedoel je?

Nou, aan de ene kant heb je de bemanning, die functioneert daar onder echt levensgevaarlijk

omstandigheden.

Ja.

En aan de andere kant onze kijkers, die zitten veilig binnen, met de verwarming hoog

waarschijnlijk gewoon lekker aan.

Natuurlijk.

Ze erkennen wel eens dat de bemanning knap en stoer werk levert, maar hun primaire impuls is

puur om het eigen comfort te vergroten.

Ja, dat zie je goed in het tekst.

Ja, Rick stelt meteen voor een koffie te halen, Pieter bestelt er veel melk in en ze pakken

de direct koekjes bij.

Maar wacht even, ik vind dat niet een beetje verkeerd.

Hoe zou?

Nou, we kijken dus naar de ontberingen van een ander en onze reactie is niet per se puur

diep en empathie, maar we gebruiken hun lijden als een soort decor om ons eigen dekentje

extra te waarderen.

Ja, het voelt misschien cru als je het zo formuleert.

Het wringt wel, toch?

Ja, maar biologisch gezien is het echt een zeer logisch mechanisme.

Kijk, ons zenuwstelsel is constant bezig met het scannen van de omgeving op bedreigingen.

Oké.

Dus wanneer we een extreme situatie zien, zoals min 20 graden en kruiend ijs, dan ziet

je leert ons brein direct gevaar.

Het alarmbelletje gaat aan.

Maar vrijwel direct daarna volgt de geruststelling.

We zitten op een zachte bank en de temperatuur is gewoon aangenaam.

Oh, wauw, dus het is een contrastwerking.

Exact.

Oké.

Die snelle overgang van het waarnemen van gevaar, naar die bevestiging van veiligheid, zorgt

voor een ontlading.

Het contrast versterkt simpelweg onze zintuiglijke ervaring van warmte.

Dus we voelen de verwarming beter omdat zij het koud hebben?

Ja.

Biologisch gezien voelt de verwarming aangenamer als je brein net geconfronteerd is met dodelijke

kou op een scherm.

Wauw.

Dus we bouwen een soort fort van dekentjes en koekjes en we gebruiken het gevaar op dat scherm,

eigenlijk als het cement voor de muren van ons eigen fort.

Dat is een hele mooie manier om te zeggen.

Ja.

Maar dat brengt ons bij een hele fascinerende brug in deze sessie, want die neiging om een muur

op te trekken geldt natuurlijk niet alleen voor fysieke kou op een oceaan.

Nee, zeker niet.

We doen exact hetzelfde met koud en hard nieuws over de wereld in het algemeen.

Ja.

We schermen ons constant af.

Ja.

En dat zien we in de tweede tekst die we vandaag onder de loop nemen.

De locatie verschuift nu naar een park, maar het verdedigingsmechanisme blijft heel

wel identiek.

En wat zo opvalt is dat de fysieke vorm van dat schild in beide verhalen een warm kop koffie is.

Ja, fascinerend toch?

Ja.

De koffie fungeert echt als een tastbare anker.

In dat parktafereel zitten de personages Rick, Tom en Julia.

Ze zitten lekker in het zonnetje, kijken uit over het water.

Met hun koffie in de hand natuurlijk.

Precies.

En tegelijkertijd bespreken ze informatie uit de krant die echt de hele wereld aan gaat.

Maar is die warmte en de rust van dat parkbankje niet simpelweg een veredelde vorm van

de struisvogelpolitiek?

Nou, dat is misschien wel te streng.

Maar we steken toch massaal onze kop in het zand.

Zolang we de zon op ons gezicht voelen en we iets lekkers drinken doen we gewoon als

of de complexe buitenwereld helemaal niet bestaat.

Kijk, het woord struisvogelpolitiek impliceert luiheid, of zelfs domheid en dan ben ik het echt

niet meer eens.

Wat is het dan wel?

Wat hier gebeurt is een neurologische noodremming tegen informatie-overload.

Oké, leg dat eens uit.

Om te begrijpen waarom die personages in het park zou reageren, moeten we even kijken naar hoe ons

brein eigenlijk is geëvolueerd.

Onze amygdala, dat is het deel van onze hersenen dat dreigingen verwerkt en onze stress

reactie aanstuurt.

De vecht of vluchtmodus.

Precies.

Die amygdala is gecalibreerd voor de uitdagingen van een hele kleine jager-verzamelaarsstam.

Heel vroeger dus.

Ja, honderdduizend jaar geleden bestond ons nieuws uit een roofdier in de bosjes of een naderende

winterstorm.

Dingen die letterlijk zich aandienen.

Ja, en heel belangrijk, het waren dingen in onze directe fysieke omgeving waarop we direct

actie konden en ook echt moesten ondernemen.

Ja, je kon wegrennen voor die tijger, of extra houdsprokkelen voor het vuur.

Je had letterlijk invloed op de uitkomst.

Volledig.

Je had actieperspectief.

Maar de moderne mens wordt continu gebomberdeerd met abstracte globale crisisen.

Ja, via onze telefoon en tv's.

Precies.

Oorlog aan de andere kant van de wereld, economische inflatie, of een schip dat vastvriest voor

de kust van Korea.

Ons brein ontvangt al die stress in jalen, maar we hebben geen enkele fysieke actie tot onze

beschikking om dat werkelijk op te lossen.

We kunnen niet wegrennen en we kunnen er geen hout op gooien.

Nee, en dit creëert een enorme hoewelheid vrijving en chronische stress.

Dus wat doet een gezond brein?

Dat dreigt over te koken.

Het dwingt een vernauwing van de focus af.

Het sluit het globale netwerk buiten en het dwingte aandacht keihard terug naar de directe zintuigelijk

omgeving.

Dus dat verklart waarom toommen in die tek stofbegeven moment gewoon uit niets plot sling

opmerkt van, oh, mijn benen zijn moe.

Ja, exact, dat is geen toevall.

En jullie ja zegt meteen daarna, ja, de zon is fijn.

Ja, dat zijn directe, onweerlegbare zintuigelijke zinjalen.

Het brein schakelt de abstracte wereld simpelweg uit en zegt tegen zichzelf: voel je benen,

voel de zon.

Dat zijn de parameters, waar binnenweveel veiligheid kunnen garanteren op dit moment.

Dat geeft echt een compleet andere dimensie aan zo'n simpel gesprek in het park.

Ja, het is echt overlevingsmegenisme.

Maar we moeten wel even bespreken wat dat abstracte gevaar in de krant is, waar ze zich

zo hard hun best voor doen, proberen af te sluiten.

Ja, want dat is niet niks.

Nee, want de informatie uit de krant is absoluut niet mens.

En de manier waarop ze die neutraliseren, ja, dat taart op het eerst gezicht echt elke logicaar.

Vertel.

Nou, Rick leest dus voor uit een artikel en het gaat over een man in Engeland.

De context zgerreert heel sterk dat het gaat om een hoge functionaris, misschien wel de baas

van de veiligheidsdienst of zo.

Ja, man met autoriteit.

Ja, en deze man waarschuwd voor dreigingen van buitenaf.

En even een belangrijke nood voor de luisteraar, wij zijn hier volstrek neutral in.

We leggen puur uit wat er in de bron staat en we nemen hier dus in houden totaal instellingen.

We analyseren alleen de reactie op de tekst.

Precies.

Nou, volgens het artikel stelt die man in vrij basale bewoordingen dat landen als Rusland en Iran

slecht zijn.

En hij benadrukt heel erg dat computers tegenwoordig heel sterk zijn.

Ja, die simplifikatie komt door taal niveau van de tekst, maar eigenlijk valt het een supercomplexe

macro-dreiging perfect samen.

Hoe zo?

Nou, het kopelt geopoletieke verjandighijt direct aan de onzichtbare kracht van cyber-oligvoering.

Dat is materie waar inlichtingendiensten wereldwijd echt nachten van wakker liggen.

Het is gigantisch.

En dan zie je dus de reactie van die vriendengroep in het park op dit zware geopoletieke rapport.

Het is echt bizarre.

Ze picken alleen dat ene woordje sterk eruit in relatie tot computers.

Ja, ze haken hem op dat woord.

Ja, en Tom probeert dat concept aan te bevatten en die vraagt zich hard op af.

Sterk, zoals een paard, waarop Julia dan ingrijpt, en zegt: nee, zoals een auto.

Waarop Tom weer antwoord dat een auto helemaal niet slecht is, dan komt Julia echt met de absolute

uitsmijter.

Ja, wat zegt hij?

Ze zegt letterlijk, mijn computer is lief, hij doet nooit iets slecht.

Wow.

Ja, het is als of iemand je waarschuwt voor een echt heel gevaarlijke, hongere gewolven het bos en

jij pakt je speelgoedknuffel vast en je redeneert van: nou, maar mijn teddybeer is heel zacht.

Dus wolven zijn helemaal geen probleem.

Ja, dat is een hele goeie vergelijking.

Hoe kan een volwassen brein in hemelsnaam zo'n bizarre kortsluiting maken?

Nou, dat teddybeer voorbeeld vankt eigenlijk de essentie van wat psychologe cognitieve dissonantie

noemen.

Cognitieve dissonantie.

Ja, kijk, wanneer we geconfonteerd worden met informatie die ons fundamentelige vol van veiligheid

bedreigt, dan ontstaat er mentale stress en niet zo'n beetje ook.

Het verlengt.

De gedachte dat een onzichtbare computer aan de andere kant van de wereld in teorie jouw bankrekening

kan leeg halen, gewoon de stroomvoorziening plat kan leggen, dat veroorzaakt enorme angst.

Ja, dat valt heel machteloos.

En om die angst te verminderen, gaat het brein de inkomende data direct vervormen.

Net zolang tot het weer een veilig en begrijpelijk kader past.

Er is in plaats van het abstracte concept cyberoorlog te verwerken, voornamelijk Julia dat concept

computer tot gewoon het apparaat op haar eigen bureau, waar ze waarschijnlijk gewoon foto's

op bekijkt of recepten opzoekt.

Ja, exact.

Ah, het brein weigert de simpele sprong naar het macro te maken.

Het is gewoon te groot.

De kloof tussen haar veilige parkbankje in de zon en internationale spionage is in simpelweg

te groot om te overbruggen zonder in paniek te raken.

Dus maakt ze de computer in haar hoofd klein, huiselijk en lief.

Zonder wapens.

Ja.

En wat we daar ook heel serieus aan zien van die geopolitieke waarschuwingen, is het verwerpen

van het probleem door het letterlijk op afstand te plaatsen.

Hoe doen ze dat dan?

Tom doet de waarschuwing over Rusland in Iran, heel casual af met woorden.

Oh, dat is ver weg.

En Julia voegt hem meteen naartoe, ik ken geen mensen daar.

Echt van als het niet in mijn straatje gebeurt dan bestaat het niet?

Eerst is de cirkel heel klein maken.

Ze gaan zelfs nog een flinke stap verder door de geloofwaardigheid van de boodschapper aan te vallen.

Die baas in Engeland wordt later in het gesprek, echt weggezet als iemand die te veel praten

en wijs nog doet.

Ze degraderen een inlichtingenchef echt tot een soort zuiperd op een kantoor.

Ja, en dat is een bijzonder effectieve manier om een waarschuwing onschadelijk te maken.

Werk dat zo, ja?

Zeker.

Als je de persoon die de waarschuwing afgeeft, reduceert tot iemand wiens mening simpelweg irrelevant is,

dan hoef je niet aan je eigen wereldbeeld te veranderen.

Je hoeft er niks mee.

Exact, de status quo blijft gehandhaafd, je kunt gewoon rustig je koffie opdrinken, zonder

dat je cortisol niveau en dus stresshormoon door het dak gaat.

Oké, dus we hebben inlichtingendiensten en wereldleiders en grote krantenkoppen die wanhopig

proberen de aandacht op serieuze dreigingen te vestigen, en we hebben die op z'n vertoor,

op een bankje die waarschuwingen met, ja, echt bijna chirurgische precisie afzwakken en pareren.

Ja, ze blokken het helemaal.

Ja, wat weet die aandacht dan uiteindelijk wel vast te houden in het park?

Wat oversteigt al die internationale paniek?

Ja, dat is het mooiste moment in de tekst.

Het antwoord is zo prachtig in al zijn banaliteit.

De dagelijkse details uit de directe omgeving blijken het sterkst.

Eerst rent er een klein hondje langs.

En wel gewoon gebeurtenis?

Ja, en Rick bekijkt het beestje en merkt heel droog op, sneller dan de man in de krant.

Dat zegt de volledige deconstructie van autoriteit.

Bizar, toch.

En een rennend hondje wordt door hen als superieur beschouwd aan een politieke verhuur.

Puur en alleen omdat dat hondje actie onderneemt in het hier en nu, en zij dat kunnen zien.

En dan de absolute kroon op het werk vind ik de triomf van de eend.

De eent?

Ja.

Rick spot op gegeven moment een eend bij de rand van het water.

En vanaf dat moment is het wereldtoneel definitief verdwenen.

Ze raken compleet gefascineerd door die vogel.

Ja, alle aandacht gaat naar de eend.

Ze keuvelen over het feit dat eenden grappig zijn, dat ze een beetje raar loopt op het water,

maar dat ze wel echt uitstekend kunnen zwemmen.

En het contrast wordt dan weer gemaakt met die man in de krant, die vermoedelijk niet zwemt,

volgens hen, maar alleen maar de hele tijd praat.

De eend wint het van de inlichtingendienst.

Ze sluiten de discussie gewoon af.

Ze gooien het lege koffiebekertje in de prullenbak, wandelen verder door het park.

En dan spreekt Tom de legendarische conclusie uit.

Hij zegt geen Rusland, geen Iran, geen computer.

Ze beslissen echt heel actief dat hij eend belangrijk is.

En weet je dat fragment is veel meer dan alleen een komische afsluiter van dat verhaaltje.

Wat zitten we nog meer in dan?

Dat weggooien van dat koffiebekertje is een ontzettend sterk symbolische handeling.

Ze deponeert het fysieke afval in de bak, maar tegelijkertijd deponeert ze het abstracte,

onoplosbare wereldnieuws uit hun mentale werkgeheugen.

Wow.

Het is weg.

En Julia focust dan ook weer helemaal op het licht.

Ze zegt ik voel de zon lekker.

Lekker in het dag.

Maar ja, we moeten hier wel kritisch blijven.

Kijk, het is supervermakelijk hoe een eend wint van een mogelijke cyberoorlog.

Ja.

Maar als dit echt ons collectieve verdedigingsmechanisme is, zijn we dan niet gewoon compleet stuurloos.

Als we massaal besluiten om liever naar ene te kijken in plaats van naar serieus de dreigingen,

hoe lossen we dan ooit nog iets op in deze wereld?

Ja, dat is het eeuwen gespanningsveld.

En om dat goed te begrijpen, helpt het psychologische concept Locus of Control, enorm.

Locus of Control?

Ja.

Wat betekent dat precies?

Dat is de mate waarin je geloof dat je zelf invloed hebt op de gebeurtenis in je leven.

Oké.

Mensen met een interne locus of control die focussen vooral opzaken waar ze echt zelf de hand in hebben,

waar ze iets aan kunnen veranderen.

Maar mensen met een externe locus of control voelden zich heel erg overgeleverd aan de grillen van het lot.

Dat je er gewoon geen grip op hebt.

Precies.

En dat leidt vaak tot enorme angstgevoelings.

En hier is de crux, wereld nieuws, denkt als bijna altijd in die externe machtelose positie.

Omdat je, ja, omdat je inderdaad vanavond dat parkbank, het geëop politieke conflict niet zo maar even gaat beslechten.

Correct.

Door dan de aandacht, rezel u te verschuiven naar de wandeling,

het fysiek in een prillebak gooien van een koffiebeekertje, of het bestudeerde van zo'n eent,

haalde die personages de controle eigenlijk weer helemaal naar binnen.

Terug naar hun eigen bubbel.

Ja, ze stappen terug in hun eigen cirkel van invloed en ze genereren daarmee kleine microdoses van dopamine,

het belooningshormoon.

Omdat ze weer zelf de touwtjes in de hand hebben.

Precies.

Ze voelen zich weer autonoom en rustig.

Het is dus zeker geen domheid.

Het zei eigenlijk een heel avancerig vorm van emotionele zelfregulatie,

tom zegt het zelf heel mooi in de tekst.

De wereld is groot, maar die bankjes klein.

Wow.

Ja, het bankje moet dus wel klein zijn.

Ja, want als we onszelf zouden dwingen om de volledige omvang van al die globale problemen echt onafgebroken

in ons bewust zijn te houden, dan zijn onszee nu zelf zo crashen.

We zouden gek worden.

We zouden compleet verloren draaien inderdaad.

Onze mentale bandbreedte, zeg maar de cognitieve grens van wat we überhaupt kunnen verwerken

op een dag, is eindig.

Op eens op.

Dus wie kies dat er instektief voor om die deken strakker om ons heen te slaan, zoals Liza,

of ons gezicht naar de zon te draaien in het park?

Dus we navigeren eigenlijk door een one eindig complexe,

volstrekt overgeïnformatiseerde wereld, door ons gewoon keihard vast te klampen aan de meest

simpelen en tasbare sinduigelijke ervaringen.

Exact.

En dat brengt deze hele teorie eigenlijk direct naar jouw eigen leven.

Ja, jij, de luisteraar, bent dit op dit exacte moment waarschijnlijk aan het toepassen.

Heel waarschijnlijk.

Ja, want misschien zit je nu in de auto, of je bent met de hond aan het wandelen,

of je staat de afwaste doen in de keuken.

Wij doen op dit moment met ze alle exacte hetzelfde als Rick en Pieter, Liza en Tom en Julia.

Wij baken onze zintuiglijke input af.

We creëren eigenlijk nu een soort gezamenlijke kochnitieve bubbel.

Om dit behapbaar te maken?

Ja, om een best wel complex, fenomeen behapbaar te maken.

En dat doen we mooi afgeschermd van de rest van al die dagelijksige gauws.

En jouw focus als luisteraar ligt dus nu helemaal op deze analyse, op de teorie achter ons gedrag.

En hoogst waarschijnlijk even helemaal niet op de honderde nieuwsmeldingen die vandaag alweer op de achtergrond

voor je telefoon zijn verschenen.

En zoals we dus net hebben gehoord, is dat een essentieel onderdeel van het mens zijn.

Maar ja, de vraag blijft natuurlijk wel hoeveer die bescherming reikt.

We zagen vandaag heel duidelijk de meegenismen waarmee we ons zelf echt heel verneftig afsluiten.

We verleggen onze aandacht naar de verwarming die tikt in de kamer, naar het schuim op de koffie

of naar de eent in het water in het park.

En dat doen we allemaal om te voorkomen dat ons brein letterlijk over verhitraakt.

Maar het vinden van de balans tussen die psychologische bescherming voor jezelf en de maatschappelijke betrokkenheid in het grot,

dan blijven wel echt de grootste uitdaging van onze hele informatie samenleving.

Dat is dan ook precies de provoceren de gedachten die we nu bij je achterlaten om zelf nog eens verder te verkennen.

Een goede vraag om over na te denken.

Zeker.

Want als de evolutie ons brein nou even al zo geprogrammeerd heeft dat het instinctief weg kijkt van die harde abstracte waarschooningen,

om zich terug te trekken in zo'n warm, lekker bevatselijke bubbel, beschermen daarmee dan simpelweg onze mentale gezondheid tegen een onvormijlijke burnout van het moderne leven.

Of of verliesen we, slok je koffie, na slok je koffie, echt heel langzaam,

ons vermogen om nog echt in actie te komen voor de wereld die zich afspeelt, weer buiten ons eigen vertrouwde bankje.

Ja, dat is de grote vraag.

Denk daar nog maar eens aan de volgende keer dat de nieuwslezer op tv praten over geëop politieke spanningen en jij naar je mocht kijkt met de gedachten van,

zou ik er nog als groot je melk bij doen.

Precies.

Nou, onwijs bedankt dat je jouw tijd vandaag met ons wil de delen en met ons mee op padging in deze analyse.

Blijf absoluut de kleine dingen waarderen, maar blijf ook zeker de grote verbanden af en toe in twijfel trekken.

En wie weet, tot de volgende.