The pattern
In a main clause, al, nog, graag, vaak and ook normally go in the middle field: after the conjugated verb, after a short pronoun object, and before any verbs at the end.
- The middle field (the part between the conjugated verb and the end of the clause, or the final verbs such as gedaan) is where these words usually live.
- Short unstressed pronouns (het, hem, ze, me, je) come before them: Ik zie hem vaak.
- If something else comes first, the subject follows the verb and usually stands before these words: Vandaag werkt Joris ook thuis. The adverb itself can also come first for emphasis: Vaak fiets ik naar mijn werk.
- In simple sentences that start with the subject, graag follows the verb directly: Ik fiets graag. A short pronoun still goes in front of it: Ik doe het graag.
- Ook and al usually come early, before new information such as een kaartje or naar huis. When two of these words meet, ook usually goes first: Lotte is ook al jarig geweest.
- In a subordinate clause the order stays the same, but the conjugated verb moves to the end: Ik weet dat je hem vaak ziet.
- Next to niet, you say nog niet and ook niet, while niet graag means you don't enjoy something: Ik fiets niet graag. More in Where does niet go?
Examples
| Ik fiets graag naar mijn werk. | I like cycling to work. |
| Ik heb het al gekocht. | I've already bought it. |
| Ik heb al een kaartje gekocht. | I've already bought a ticket. |
| Daan ziet hem vaak in de supermarkt. | Daan often sees him in the supermarket. |
| Daan zegt dat hij hem vaak ziet. | Daan says he often sees him. |
| We wachten nog op de trein naar Utrecht. | We're still waiting for the train to Utrecht. |
| Heb je de huisarts al gebeld? | Have you called the GP yet? |
| Morgen gaat Priya ook naar de gemeente. | Priya is going to the town hall tomorrow too. |
| Fatima drinkt ook graag thee. | Fatima likes drinking tea too. |
| Ik heb het ook al gehoord. | I've already heard it too. |
Why it works this way
English lets an adverb slip in between the subject and the verb: "I often cycle", "she already knows". Dutch keeps the conjugated verb in second place in a main clause (see verb second). When the subject comes first, these adverbs normally follow the verb: Ik fiets vaak. An adverb can also take first place itself, and then the subject moves behind the verb: Vaak fiets ik naar mijn werk. What Dutch does not allow is an adverb squeezed between the subject and the verb, because then the verb would end up third. Speakers of English and Spanish tend to carry their own order over. German speakers have it easier, because German orders these words almost the same way. As a short reply, Ik ook. is perfectly fine: there is no verb to get in the way.
Inside the middle field, Dutch tends to put known information first and new information later, where the stress of the sentence usually falls. Short pronouns like het and hem refer to something already mentioned or obvious, so they move to the front. Full nouns follow the same tendency, though less strictly: Heb je de huisarts al gebeld? (you both know which GP) but Ik heb al een afspraak (new information).
Remember: think of the adverb as a fence. Old news stands in front of it, new news behind it, and a short pronoun is the oldest news there is.
For what these words mean in time expressions, see Al, nog, pas, nog niet, niet meer.
Watch out
IncorrectoIk vaak fiets naar mijn werk.
CorrectoIk fiets vaak naar mijn werk.
after the subject comes the conjugated verb, so the adverb follows it
IncorrectoIk ga naar het feest ook.
CorrectoIk ga ook naar het feest.
ook goes before naar het feest, not at the end like English "too"
IncorrectoIk heb al het betaald.
CorrectoIk heb het al betaald.
a short pronoun goes before the adverb
IncorrectoIk neem de fiets omdat ik fiets graag.
CorrectoIk neem de fiets omdat ik graag fiets.
in a subordinate clause the verb goes to the end, after graag
Quick check
- Put het and al in the right order: Het nieuwe rooster? Heb je ... gelezen?
- Fix the sentence without changing the first word: Ik ook werk bij de gemeente.
- Choose graag kookt or kookt graag: Bas zegt dat hij ... en vaak mensen uitnodigt.
- Choose vaak ze or ze vaak: De buren? Ik zie ... in het park.
Ver las respuestas
- het al: Heb je het al gelezen? The short pronoun goes before the adverb.
- Ik werk ook bij de gemeente. The verb stays second and ook follows it.
- graag kookt: in a dat clause the verb goes to the end, and graag stays in front of it.
- ze vaak: ze is a short pronoun, so it comes before vaak.
Use it today
On your way home, say three true sentences out loud: something you like doing (Ik ... graag ...), something you have already done today (Ik heb ... al ...) and someone you often see (Ik zie ... vaak). Then replace the person or thing with hem, haar or het and check that the pronoun moves in front of the adverb.